Yangın Güvenliği ve Afetlerde Müdahale Ders Notları

Yönetmeliğe ve AFAD rehberine dayalı konu anlatımı, sık karıştırılanlar, örnek senaryo ve mini tekrar. Okuduktan sonra 10 soruluk konu testiyle kendinizi deneyin.

30 saniyelik özet

Yangında ilk iş haber vermektir: kontrol dışı ateş veya duman görüldüğünde itfaiyeye bildirilir. Söndürme cihazı yanan maddenin türüne göre seçilir; A katı, B sıvı, C gaz, D metal yangınıdır. Kaçış yolları ve kaçış kapıları hiçbir zaman engellenmez veya kilitli tutulmaz; asansör kaçış yolu sayılmaz. Büyük binalarda söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri bulunur ve itfaiye geldiğinde itfaiye amirinin emrine girer. Depremde sarsıntı sürerken koşulmaz; çök-kapan-tutun yapılır, sarsıntı bitince güvenli yoldan toplanma alanına gidilir.

Resmî programda: Yangın Güvenliği ve Tabii Felaketlerde Müdahale, 8 ders saati (interaktif). Bu not dersin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve AFAD'ın resmî deprem rehberine dayanan kısmını işler; söndürme cihazı kullanımı ve tahliye tatbikatı gibi uygulamalı eğitimin yerine geçmez.

Bu konuda ne öğreneceksiniz?

  • Yangın görüldüğünde ilk adımın itfaiyeye haber vermek olduğunu bilmek.
  • A, B, C ve D sınıfı yangınları yanan maddeye göre ayırmak.
  • Yangın türüne göre öncelikli söndürücü tipini seçmek.
  • Söndürme cihazı ve yangın dolabının yerleşim kurallarını tanımak.
  • Kaçış yolu ve kaçış kapısı kurallarını kontrol noktasındaki görevle birlikte düşünmek.
  • Acil durum ekiplerinin görevlerini ve itfaiye geldiğindeki emir zincirini bilmek.
  • Deprem sırasında ve sonrasında yapılacakları sırasıyla uygulamak.

Ders anlatımı

1. İlk adım: haber vermek ve itfaiyeye yol açmak

Yönetmelik md. 7/1'e göre herhangi bir yerde kontrol dışı ateş yandığı veya duman çıktığı görüldüğünde itfaiyeye haber verilir. Güvenlik görevlisi için bu, kendi başına müdahaleden önce gelen adımdır. Kamu binaları, siteler ve kurumların güvenlik ve kontrol sistemlerinin bulunduğu yerlerde itfaiyenin güncel telefon numarasının kırmızı zemin üzerine fosforlu sarı veya beyaz renkle yazılı bulunması zorunludur (md. 7/2).

İtfaiye araçlarının binaya kolayca yanaşabilmesi için ana giriş ve çevresine park yasağı konur (md. 7/3). Giriş kontrolünde görev yapan görevli bu alanın açık tutulmasının önemini bilir. Yangına müdahale eden bina acil durum ekipleri, itfaiye amiri olay yerine geldiği andan itibaren onun emrine girer; olay yerindeki herkes itfaiyenin çalışmasına yardımcı olur ve işi güçleştirecek davranıştan kaçınır (md. 7/5-7).

  • Gördün: kontrol dışı ateş veya duman.
  • Bildir: itfaiyeye ve kurumun acil durum planındaki kişilere.
  • Yol aç: girişi ve itfaiye yanaşma alanını açık tut; itfaiye gelince talimatına uy.

2. Yangın türleri: A, B, C ve D

Yönetmelik yangını yanmakta olan maddeye göre sınıflandırır (md. 4/1-vv). A sınıfı yangın; odun, kömür, kâğıt, ot, doküman ve plastik gibi yanıcı katı maddelerin yangınıdır. B sınıfı; benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran ve asfalt gibi yanıcı sıvıların yangınıdır.

C sınıfı; metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gazların yangınıdır. D sınıfı ise lityum, sodyum, potasyum, alüminyum ve magnezyum gibi hafif ve aktif metallerle radyoaktif maddeler gibi metallerin yangınıdır. Sınıfı doğru belirlemek, doğru söndürücüyü seçmenin ilk adımıdır.

3. Taşınabilir söndürme cihazı seçimi ve yerleşimi

Md. 99/1'e göre söndürücü tipi mekândaki risklere göre belirlenir. A sınıfı yangın çıkabilecek yerlerde öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu; B sınıfında kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü; C sınıfında kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli; D sınıfında kuru metal tozlu cihaz bulundurulur. Hastane, huzurevi ve anaokulu gibi yerlerde sulu veya temiz gazlı cihaz tercih edilir.

Cihazlar görülebilecek biçimde işaretlenir; geçişlerin yakınına, kolay ulaşılan yerlere, yangın dolaplarının içine veya yanına dengeli dağıtılır. Bir söndürücüye ulaşma mesafesi en fazla 25 metredir. Cihaz kapı arkasına, yangın dolabı dışındaki kapalı dolaplara, derin duvar girintilerine veya ısıtıcıların üstüne ya da yanına konmaz; görünmeyen bir yere konmuşsa yeri fosforlu işaretle gösterilir (md. 99/4). Otopark, depo ve tesisat dairelerinde ayrıca tekerlekli tip söndürücü bulundurulur (md. 99/3).

Devriyede görevli; söndürücünün yerinde olup olmadığını, önünün kapatılıp kapatılmadığını ve işaretinin göründüğünü gözlemleyip eksikliği kurumun bildirme yoluyla aktarır. Cihazın teknik bakımı ve dolumu görevlinin işi değildir; kullanım tekniği uygulamalı eğitimde öğrenilir.

4. Yangın dolapları

Yangın dolabı tesisatı, bina içindekilerin yakındaki küçük bir yangını kontrol edip söndürebilmesi için kurulan, kalıcı olarak su tesisatına bağlı sabit bir sistemdir (md. 94/1-b). Yüksek binalarda ve belirli büyüklükteki imalathane, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında, büyük kapalı otoparklarda ve büyük kazan dairelerinde yangın dolabı zorunludur.

Dolaplar her katta ve yangın duvarıyla ayrılmış her bölümde, aralarındaki uzaklık 30 metreyi geçmeyecek şekilde; mümkün olduğunca koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınına, kolayca görülecek biçimde yerleştirilir. Dolabın önünün eşya veya yığınla kapatılması, devriyede bildirilmesi gereken bir aksaklıktır.

5. Kaçış yolları ve kaçış kapıları

Kaçış yolu, binanın herhangi bir noktasından yer seviyesindeki cadde veya sokağa kadar uzanan ve hiçbir şekilde engellenmemiş yolun tamamıdır; oda çıkışları, kat koridorları, kat çıkışları, merdivenler ve son çıkış bu yola dâhildir (md. 4/1-ü, md. 31/1). Asansörler kaçış yolu olarak kabul edilmez (md. 31/2).

Döner kapılar ve turnikeler çıkış kapısı olarak kullanılamaz. Kaçış yolu kapıları el ile açılır ve kilitli tutulmaz; 50 kişiyi aşan mekânlardaki çıkış kapıları kaçış yönüne doğru açılır (md. 47/1-2). Acil durum kontrol sistemi, yangın hâlinde güvenlik gibi sebeplerle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılmasını sağlayacak özellikte olmalıdır (md. 82/1-d).

Bu kurallar giriş kontrolüyle çatışıyor gibi görünse de öncelik can güvenliğidir. Görevli kaçış kapısını zincir, kilit veya eşyayla kapatmaz; böyle bir durumu fark ettiğinde amirine bildirir. Tahliyede turnikelerin ve kilitli kapıların nasıl açılacağı kurumun acil durum planından öğrenilir.

6. Acil durum ekipleri ve itfaiye ile ilişki

Acil durum ekibi; yangın, deprem ve benzeri afetlerde binadakilerin tahliyesini sağlayan, olaya ilk müdahaleyi yapan, arama-kurtarma ve söndürmeye katılan ve gerektiğinde ilk yardım uygulayan ekiptir (md. 4/1-b). Yapı yüksekliği 30,50 metreyi aşan konutlarda, içinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı yapılarda ve 200'den fazla kişinin barındığı sitelerde söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri kurulur (md. 126/1). Söndürme ve kurtarma ekipleri en az üçer, koruma ve ilk yardım ekipleri en az ikişer kişidir (md. 126/3).

Söndürme ekibi yangının genişlemesini önleyip söndürmeye çalışır; kurtarma ekibi önce canlıları, sonra evrak ve eşyayı kurtarır; koruma ekibi kurtarılan eşya ve evrakı korur, panik ve kargaşayı önler ve yangın söndükten sonra eşyayı binanın ilgililerine teslim eder; ilk yardım ekibi yaralanan veya hastalananlara ilk yardım yapar (md. 127, 128/4).

İtfaiye gelene kadar ekipler iç düzenlemeyi uygulamakla görevli amirden emir alır; itfaiye geldiğinde derhal itfaiye amirinin emrine girer (md. 128/2). Yanan binanın genel olarak boşaltılmasına olay yerine gelen itfaiye amirinin veya en büyük mülki amirin emriyle başlanır (md. 128/4-b). Binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılır (md. 129/1).

7. LPG tüpleri ve doğalgaz kazan dairesi

LPG tüpleri aşırı ısınmaya, insan ve araç trafiğine ve fiziksel hasara maruz kalmayacak biçimde, emniyet valfi sıvı seviyesinin üstünde kalacak şekilde dik olarak depolanır; yana yatırılmaz veya baş aşağı konmaz. LPG depolarında ısıtma veya aydınlatma için açık alevli cihaz kullanılamaz (md. 106/2-3).

Doğalgazlı kazan dairelerinde, olası bir tehlikede kazan dairesine girmeden elektriğin dışarıdan kesilebilmesini sağlayan ilave tesisat bulunur (md. 112/1-b). Görevli bu düzeneklerin yerini kurumun acil durum planından öğrenir; tesisata kendi kararıyla müdahale etmez.

8. Deprem anında ve sonrasında

AFAD'ın resmî rehberine göre bina içinde sarsıntı başladığında panik yapılmaz; sabitlenmemiş dolap, raf ve camlardan uzaklaşılır, sağlam bir eşyanın yanında diz üstü çöküp baş ve enseyi koruyacak şekilde kapanarak sabit bir yere tutunulur (Çök-Kapan-Tutun). Sarsıntı sürerken merdivenlere veya çıkışlara koşulmaz, balkona çıkılmaz, pencereden atlanmaz ve asansör kullanılmaz.

Sarsıntı bitince elektrik, gaz ve su vanaları kapatılır; acil durum çantası alınarak önceden belirlenen yoldan binadan çıkılır ve toplanma alanına gidilir. Büyük depremlerden sonra artçı sarsıntı olur; sarsıntılar bitene kadar hasarlı binalara girilmez. Açık alanda binalardan, direklerden, ağaçlardan ve enerji hatlarından uzak durulur.

Enkaz altında kalan kişi kibrit ve çakmak yakmaz, toz kaldırmamaya çalışır, ağzını ve burnunu kapatır; yerini borulara veya duvarlara vurarak ya da ıslık çalarak bildirir, bağırmayı son çare olarak kullanır. Görevli tahliyede kurumun acil durum planını ve yetkili ekiplerin talimatını izler.

  • Sarsıntı sırasında: Çök-Kapan-Tutun; asansör, balkon ve merdiven yok.
  • Sarsıntı bitince: vanaları kapat, çantayı al, belirlenen yoldan toplanma alanına git.
  • Sonra: artçılara hazır ol, hasarlı binaya girme.

Temel kavramlar

Kaçış yolu
Binanın herhangi bir noktasından cadde veya sokağa kadar uzanan, engellenmemiş yolun tamamı. Asansör kaçış yolu sayılmaz.
Acil durum ekibi
Yangın ve afetlerde tahliye, ilk müdahale, arama-kurtarma, söndürme ve gerektiğinde ilk yardım işlerini yapan bina ekibi.
Acil durum planı
Acil durumda müdahale, koruma, arama-kurtarma ve ilk yardım işlerinin nasıl ve kimlerce yapılacağını önceden gösteren plan.
Yangın dolabı
Bina içindekilerin küçük bir yangını kontrol edip söndürmesi için su tesisatına bağlı sabit dolap/kabin sistemi.
Alevlenme noktası
Isınan maddeden çıkan gazların, yaklaştırılıp uzaklaştırılan bir alevle yanmayı sürdürdüğü en düşük sıcaklık (Yönetmelik md. 4/1-e).
Çök-Kapan-Tutun
AFAD'ın deprem sırasında önerdiği hareket: diz üstü çök, baş ve enseyi koruyarak kapan, sabit bir yere tutun.

Sınavda önemli noktalar

  • A: katı, B: sıvı, C: gaz, D: metal yangını.
  • D sınıfı (metal) yangında kuru metal tozlu söndürücü kullanılır.
  • Söndürücüye ulaşma mesafesi en fazla 25 metredir.
  • Asansör kaçış yolu değildir; döner kapı ve turnike çıkış kapısı olamaz.
  • Kaçış yolu kapıları kilitli tutulmaz, el ile açılır.
  • İtfaiye gelince acil durum ekipleri itfaiye amirinin emrine girer.
  • Binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılır.
  • Depremde: Çök-Kapan-Tutun; sarsıntı bitmeden dışarı koşulmaz.

Sık karıştırılanlar

B sınıfı / C sınıfı

B sınıfı: benzin, yağ, boya gibi yanıcı sıvılar.

C sınıfı: LPG, metan, propan, bütan gibi yanıcı gazlar.

Yangın dolabı / söndürme cihazı

Yangın dolabı su tesisatına bağlı sabit sistemdir.

Söndürme cihazı taşınabilir veya tekerlekli tiptir; yanan maddeye göre seçilir.

Koruma ekibi / kurtarma ekibi

Kurtarma ekibi önce canlıları, sonra evrak ve eşyayı kurtarır.

Koruma ekibi kurtarılan eşyayı korur, panik ve kargaşayı önler, eşyayı ilgililere teslim eder.

Sarsıntı sırasında / sarsıntı sonrasında

Sırasında yerinde Çök-Kapan-Tutun; koşma, asansör ve balkon yok.

Sonrasında vanaları kapat ve belirlenen yoldan toplanma alanına git.

Örnek senaryo

Depoda duman

Gece devriyesinde depo kapısının altından duman çıktığını görüyorsunuz.

İlk adım ne olmalı?
Yapabilir
İtfaiyeye ve acil durum planındaki kişilere hemen haber vermek, giriş ve yanaşma alanını açık tutmak, uygun söndürücünün yerini bilmek.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Haber vermeden tek başına içeri girip müdahaleyi denemek veya kapıyı rastgele açmak.
Sonraki adım
İtfaiye gelince olay yerini ve bildiklerini aktarıp itfaiye amirinin talimatına uymak.

Kilitlenmiş acil çıkış

Bir mağaza yöneticisi hırsızlık riskini gerekçe göstererek acil çıkış kapısını zincirle kilitlemenizi istiyor.

Kapı kilitlenebilir mi?
Yapabilir
Yönetmelik md. 47/2 gereği kapının kilitli tutulamayacağını belirtmek ve durumu amirine bildirmek.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Kaçış kapısını zincir, kilit veya eşyayla kapatmak.
Sonraki adım
Güvenlik ihtiyacının kurumun acil durum planına uygun başka bir yöntemle karşılanması için amire aktarmak.

Tüp alanında küçük alev

Bir tesisin LPG tüplerinin bulunduğu alanda küçük bir alev görüyorsunuz.

Hangi söndürücü öncelikli?
Yapabilir
Haber verdikten sonra eğitimine ve kurum planına uygun güvenli müdahale.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Sulu söndürücüyü gaz yangınında ilk seçenek saymak veya tesisata eğitimsiz müdahale etmek.
Sonraki adım
Alanı boşaltmak ve itfaiyeye yol göstermek.

Mesai sırasında deprem

AVM girişinde görevdeyken güçlü bir sarsıntı başlıyor; ziyaretçiler çıkışa koşuyor.

Sarsıntı sürerken ne yapılır?
Yapabilir
Camlardan ve düşebilecek eşyalardan uzak güvenli bir noktada Çök-Kapan-Tutun yapmak, çevresindekileri sakin olmaya yönlendirmek.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Sarsıntı sürerken merdivene veya çıkışa koşmak, asansör kullandırmak.
Sonraki adım
Sarsıntı bitince acil durum planındaki güzergâhla toplanma alanına yönlendirmek; hasarlı bölüme girmemek.

Sınav ipucu: Yangın sorusunda üç şeyi sırayla düşünün: önce haber, sonra yanan maddenin sınıfı, en son o sınıfa uygun söndürücü. Kaçış yolu sorularında cevap neredeyse her zaman 'engellenmez, kilitlenmez'dir.

Kısa cevaplar

Yangın görüldüğünde ilk ne yapılır?
Kontrol dışı ateş veya duman görüldüğünde itfaiyeye haber verilir (Yönetmelik md. 7/1). Görevli kurumun acil durum planındaki kişilere de bildirir, itfaiyenin yanaşacağı alanı açık tutar ve itfaiye geldiğinde talimatına uyar.
Gaz yangınında hangi söndürücü kullanılır?
Yönetmelik LPG, metan, propan ve bütan gibi yanıcı gazların yangınını C sınıfı sayar ve bu sınıf için öncelikle kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli cihaz öngörür (md. 4/1-vv, md. 99/1-c). Söndürücü tipi mekândaki risklere göre belirlenir; görevli kurumun planındaki cihazı kullanır.
Asansör kaçış yolu sayılır mı?
Hayır. Yönetmelik md. 31/2 asansörlerin kaçış yolu olarak kabul edilmeyeceğini açıkça belirtir. AFAD da deprem sırasında asansör kullanılmamasını önerir.
Turnike acil çıkış olarak kullanılabilir mi?
Hayır. Döner kapılar ve turnikeler çıkış kapısı olarak kullanılamaz (md. 47/1). Acil durum kontrol sistemi, güvenlik amacıyla kilitli tutulan kapı ve turnikelerin yangında açılmasını sağlayacak özellikte olmalıdır (md. 82/1-d).
Hangi binalarda acil durum ekibi kurulur?
Yapı yüksekliği 30,50 metreyi aşan konutlarda, içinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı her türlü yapı ve işletmede ve 200'den fazla kişinin barındığı sitelerde söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri kurulur (md. 126/1).

Mini tekrar

Cevabı önce kendiniz düşünün, sonra soruya dokunup kontrol edin.

  1. 1Kâğıt ve odun yangını hangi sınıftır?

    Cevap: A sınıfı.

    Yanıcı katı maddelerin yangını A sınıfıdır (md. 4/1-vv).

  2. 2Benzin yangını hangi sınıftır?

    Cevap: B sınıfı.

    Yanıcı sıvıların yangını B sınıfıdır.

  3. 3LPG yangını hangi sınıftır?

    Cevap: C sınıfı.

    Yanıcı gazların yangını C sınıfıdır.

  4. 4Magnezyum yangınında öncelikli söndürücü nedir?

    Cevap: Kuru metal tozlu söndürücü.

    D sınıfı yangın için öngörülen tiptir (md. 99/1-ç).

  5. 5Söndürücüye en fazla kaç metrede ulaşılmalıdır?

    Cevap: 25 metre.

    Md. 99/4.

  6. 6İtfaiye gelince bina ekipleri kimin emrine girer?

    Cevap: İtfaiye amirinin.

    Md. 7/5 ve md. 128/2.

  7. 7Binada tatbikat ne sıklıkla yapılır?

    Cevap: Yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı.

    Md. 129/1.

  8. 8Deprem sırasında asansör kullanılır mı?

    Cevap: Hayır.

    AFAD rehberi; ayrıca asansör kaçış yolu sayılmaz (md. 31/2).

Şimdi kendinizi deneyin

10 soruluk Yangın ve afet testi: doğru cevabı hemen görürsünüz, yanlışlarınız kaydedilir ve sonuç ekranından bu derse geri dönebilirsiniz. Bilgi vermeden kullanabilirsiniz.

Bu Konudan 10 Soru Çöz (Yangın ve Afet)

Sıradaki ders: Uyuşturucu Madde Bilgileri. Bu dersin konu anlatımı yayında: uyuşturucu ve uyarıcı maddeler, ilgili TCK hükümleri ve özel güvenlik görevlisinin yetki sınırları. Ders notlarını okuyun.

Birkaç konuyu bitirdiğinizde online deneme sınavıyla genel hazırlığınızı ölçebilirsiniz.

Soru bankasındaki Yangın ve afet bilgisi testi bu dersin konularından soru içerir; bazı sorular bu notta işlenmeyen yanma bilgisini de sorabilir.

İlgili ders: Güvenlik Tedbirleri. Olay yerine ilk gelen ekibin görevleri ve bildirim akışını birlikte tekrar edin.

Kaynaklar

Son güncelleme:

  • EGM Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığı, Temel Eğitim Programı — Yangın Güvenliği ve Tabii Felaketlerde Müdahale. (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç
  • Mevzuat Bilgi Sistemi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 19.12.2007/26735) — md. 4, 7, 31, 47, 82, 94, 99, 106, 112, 126-129. (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç
  • AFAD, Deprem Anında Neler Yapmalısınız?. (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç

EGM Temel Eğitim Programında bu ders 8 saattir (yenilemede 4 saat). Bu not Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve AFAD'ın deprem rehberine dayanan kısmı işler. Yanma kimyası ve yangın üçgeni, itfaiye teşkilatının yapısı, akaryakıt yangınlarına özgü müdahale ve sel-heyelan ayrıntısı için doğrulanmış resmî metin bu notta kullanılmadı; bu konular derste ve uygulamalı eğitimde işlenir. Söndürme cihazının kullanımı yalnız uygulamayla öğrenilir. Bina bazındaki kesin yükümlülükler binanın kullanım sınıfına ve onaylı projesine göre değişir.