Uyuşturucu Madde Bilgileri Ders Notları

EGM Narkotik'in 2026 Türkiye Uyuşturucu Raporu ve Türk Ceza Kanunu'na dayalı konu anlatımı, sık karıştırılanlar, örnek senaryo ve mini tekrar. Sonra ilgili 10 soruluk testle kendinizi deneyin.

30 saniyelik özet

Bu ders maddeleri tanımayı öğretir, tahlil yapmayı değil. Esrar kenevir bitkisinden elde edilir ve Türkiye'de kubar, toz ve sıvı biçimlerde görülür. Eroin opioid grubundandır. MDMA (ecstasy), Captagon ve metamfetamin amfetamin tipi uyarıcılardır. Bonzai adıyla bilinen sentetik kannabinoidler bitkisel malzemeye püskürtülerek satılır ve içerikleri bilinmediği için çok tehlikelidir. TCK 188 imal ve ticareti, 191 kullanmak için bulundurmayı cezalandırır. Görevli, aramada bulduğu şüpheli maddeyi genel kolluğa derhal bildirerek emanete alır ve teslim eder.

Resmî programda: Uyuşturucu Madde Bilgileri, 2 ders saati (interaktif). Bu not dersin EGM Narkotik'in 2026 Türkiye Uyuşturucu Raporu ile Türk Ceza Kanunu ve 5188 sayılı Kanun'daki doğrulanmış hükümlere dayanan kısmını işler; tıbbi veya adli tahlil bilgisi vermez.

Bu konuda ne öğreneceksiniz?

  • Raporda öne çıkan madde türlerini (esrar, eroin, kokain, MDMA, Captagon, metamfetamin, sentetik kannabinoid) ayırt etmek.
  • Bitkisel kökenli maddeleri sentetik maddelerden ayırmak.
  • Yeni psikoaktif madde (NPS) kavramını ve asıl riskinin neden içeriğin bilinmemesi olduğunu açıklamak.
  • TCK 188, 190 ve 191'in hangi fiilleri düzenlediğini ayırt etmek.
  • Okul, yurt, hastane gibi yerlerin 200 metre yakınındaki ceza artırımını bilmek.
  • Görevlinin şüpheli madde karşısındaki yetki sınırını (5188 md. 7/g, 7/j, 9) uygulamak.

Ders anlatımı

1. Ders neyi amaçlar?

EGM Temel Eğitim Programı bu dersin kapsamını "uyuşturucu madde türleri ve genel olarak tanınması" olarak yazar; ders temel eğitimde 2 saat, yenilemede 1 saattir. Amaç, görevlinin görev alanında karşılaşabileceği maddeleri adlarıyla ve genel görünüşleriyle tanıması ve doğru kişiye bildirmesidir.

Tanımak, kesin olarak belirlemek demek değildir. Bir maddenin ne olduğu adli tahlille ortaya çıkar; görevlinin işi şüpheyi fark etmek, alanı korumak ve genel kolluğa haber vermektir. Bu yüzden notun son bölümleri, madde bilgisinden çok bu sınırı anlatır.

2. Bitkisel kökenli maddeler: esrar, eroin, kokain

Esrar, kenevir bitkisinden elde edilir. Rapor, Türkiye'de esrarın kubar, toz ve sıvı biçimleriyle karşılaşıldığını ve üretimi daha kısa ve ucuz olduğu için en sık kubar esrarın görüldüğünü belirtir. Esrarın psikoaktif etkisini oluşturan madde THC'dir; rapora göre son yıllarda ürünlerdeki THC oranının artması ve esrarın sentetik kannabinoidlerle karıştırılması sağlık riskini büyütmektedir. 2313 sayılı Kanun'un 3. maddesi, yalnızca esrar yapmak amacıyla kenevir ekmeyi ve esrarın hazırlanması, ithali, ihracı ve satışını yasaklar.

Eroin, opioidler grubunda yer alan bir afyon (opiyat) türevidir ve rapora göre dünyada en çok kaçakçılığı yapılan maddelerden biri olmayı sürdürür. Türkiye'de haşhaş yalnızca izinli alanlarda, Toprak Mahsulleri Ofisi ve kolluk denetiminde, ilaç ham maddesi için ekilir; izinli üretim morfin ve türevlerinin elde edildiği Afyon Alkaloidleri Fabrikasına gider.

Kokain Güney Amerika'daki And ülkeleri kaynaklıdır. Rapor, kokainin koka macunu veya kokain bazı gibi ara ürünler hâlinde taşınıp laboratuvarlarda son hâline getirilebildiğini ve son yıllarda fentanil, metamfetamin, ketamin gibi maddelerle karıştırılarak satıldığını anlatır.

3. Sentetik uyarıcılar: MDMA, Captagon, metamfetamin

Rapor bu üç maddeyi amfetamin tipi uyarıcılar (ATS) grubunda değerlendirir. Sentetik maddeler bitkiye bağlı değildir; küçük laboratuvarlarda üretilebilir ve düşük dozda yüksek etki yaratabilir.

MDMA, halk arasında ecstasy olarak bilinen sentetik bir uyarıcıdır. Çoğunlukla tablet olarak görülür; toz, kristal, kapsül ve sıvı biçimleri de vardır. Ecstasy adıyla satılan tabletlerde analizlerde metamfetamin, ketamin veya kokain gibi başka maddeler de çıkabilir; yani tabletin üzerindeki adı veya şekli içeriğini garanti etmez.

Captagon aslen fenetilin içeren ve 1960'larda ilaç olarak kullanılan bir üründü. Bugün bu adla ele geçirilen tabletler çoğunlukla gerçek fenetilin içermez; başta amfetamin olmak üzere farklı uyarıcılarla yapılmış sahte tabletlerdir. Metamfetamin ise en çok kristal biçimde görülür; tablet ve sıvı biçimleri de vardır.

4. Yeni psikoaktif maddeler ve bonzai

Yeni psikoaktif maddeler (NPS), uluslararası kontrol listelerinde henüz yer almayan ama kontrol altındaki maddelere benzer etki gösterebilen ve halk sağlığına risk oluşturan maddelerdir. Buradaki "yeni" sözcüğü maddenin yeni keşfedildiğini değil, piyasada yeni görünür olduğunu anlatır. Rapora göre asıl tehlike, kullanıcının çoğu zaman ne aldığını bilmemesi, maddenin başka bir maddenin yerine satılması veya ona karıştırılmasıdır.

Sentetik kannabinoidler, esrardaki THC'ye benzer etki gösterebilen ve tamamen sentetik yolla üretilen kimyasallardır; Türkiye'de yaygın adı "bonzai"dir, dünyada "Spice" ve "K2" gibi adlarla da bilinir. Rapor bunları Türkiye'de yeni psikoaktif maddeler arasındaki en önemli risk alanı sayar. Ham madde çoğunlukla ada çayı, kekik, tütün veya kına gibi bitkisel malzemeye püskürtülerek satışa sunulur; kâğıda emdirilmiş, sıvı ve elektronik sigara kartuşu biçimleri de görülür.

Kimyasal yapıları sık değiştirildiği için sentetik kannabinoidler Türkiye'de 2015'te jenerik sınıflandırmaya alınmıştır: yalnız tek tek maddeler değil, benzer yapıdaki yeni türevler de kontrol kapsamındadır. Görünüşü sıradan bir kuru ot veya tütüne benzeyebileceği için "bitkisel" görünmesi zararsız olduğunu göstermez.

5. TCK 188 ve 190: imal, ticaret ve kolaylaştırma

TCK 188/1, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç edene yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis öngörür. 188/3, ülke içinde satan, satışa arz eden, başkasına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiye on yıldan az olmamak üzere hapis öngörür; madde bir çocuğa verilir veya satılırsa ceza on beş yıldan az olamaz.

188/4'e göre madde eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin ve türevlerinden biriyse ya da satış gibi fiiller okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin sınırına iki yüz metreden yakın umumi yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenirse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır (188/5). Üretimi resmî izne veya satışı reçeteye bağlı olup uyuşturucu ya da uyarıcı etki doğuran maddeler için de bu hükümler uygulanır; bu durumda ceza yarısına kadar indirilebilir (188/6).

TCK 190 ise kullanımı kolaylaştırmayı ayrı bir suç sayar: kullanım için özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlem almak, kullanma yöntemini başkasına öğretmek ve kullanımı alenen özendirmek ya da bu nitelikte yayın yapmak beş yıldan on yıla kadar hapis gerektirir.

6. TCK 191: kullanmak için bulundurma ve kullanma

TCK 191/1, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörür. Bu suçta Cumhuriyet savcısı beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir; bu süre içinde kişiye en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır ve gerekirse tedaviye tabi tutulur (191/2-3). Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.

Kişi erteleme süresinde yükümlülüklere uymamakta ısrar eder veya yeniden madde alır, bulundurur ya da kullanırsa hakkında kamu davası açılır (191/4). Kullanmak için bulundurma fiili okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin iki yüz metre yakınındaki umumi yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (191/10).

Bu ayrımın görevli açısından önemi şudur: Bir kişinin maddeyi kullanmak için mi yoksa satmak için mi bulundurduğuna karar vermek savcılık ve mahkemenin işidir. Görevli olayı nitelendirmez; gördüğünü olduğu gibi aktarır.

7. Görevli ne yapar, ne yapmaz?

5188 sayılı Kanun md. 7/g, aramalar sırasında suç teşkil eden veya delil olabilecek eşyayı, genel kolluk kuvvetlerine derhal bildirmek şartıyla emanete alma yetkisi verir. Md. 7/j olay yerini ve delilleri koruma yetkisini sayar. Md. 9'a göre bu yetkiler yalnız görev süresi ve görev alanında kullanılır; yakalanan kişi ve zapt edilen eşya genel kolluğa teslim edilir.

Yani görevli şüpheli maddeyi tanır, bulunduğu yeri ve maddeyi korur, genel kolluğa hemen haber verir ve teslim eder. Maddenin ne olduğunu anlamak için tatmak, koklamak veya açıp karıştırmak görevlinin işi değildir; rapor, içeriği bilinmeyen sentetik maddelerin düşük dozda bile ağır zehirlenmeye yol açabildiğini vurgular. Güvenlik Tedbirleri notundaki "dokunma, koklama, tatma; alanı koru ve bildir" kuralı bu ders için de geçerlidir.

  • Fark et: şüpheli toz, tablet, kristal, sıvı veya emdirilmiş bitkisel madde.
  • Koru: maddeyi ve yeri olduğu gibi bırak; kalabalığı uzak tut.
  • Bildir ve teslim et: genel kolluğa derhal haber ver, emanete alınan eşyayı ve varsa yakalanan kişiyi teslim et.

8. İhbar: UYUMA uygulaması

EGM'nin 2018'de hizmete aldığı UYUMA uygulaması, vatandaşların uyuşturucu suçlarını elektronik ortamda bildirmesi içindir. Rapora göre bildirim yapan kişinin konum bilgisi alınarak 112 Acil Çağrı birimleri koordinasyonunda en yakın kolluk birimine aktarılır ve bildirimde bulunanın kimliğinin gizli tutulması yasal zorunluluktur.

Görev başındaki özel güvenlik görevlisi için ise yol bellidir: görev alanındaki olayı Kanun'un öngördüğü şekilde doğrudan genel kolluğa bildirir. UYUMA, görevin dışındaki bir vatandaş olarak da kullanılabilecek bir ihbar kanalıdır.

Temel kavramlar

Amfetamin tipi uyarıcılar (ATS)
Metamfetamin, amfetamin, MDMA ve Captagon gibi sentetik uyarıcıları kapsayan madde grubu.
Opioid / opiyat
Eroin ve morfinin yer aldığı madde grubu; opiyatlar afyondan (haşhaştan) türeyenlerdir.
Kubar esrar
Türkiye'de en sık görülen esrar biçimi; esrar ayrıca toz ve sıvı biçimlerde de bulunur.
Yeni psikoaktif madde (NPS)
Uluslararası kontrol listelerinde olmayan, kontrol altındaki maddelere benzer etki gösterebilen ve piyasada yeni görünen madde.
Sentetik kannabinoid (bonzai)
THC'ye benzer etki gösterebilen, tamamen sentetik kimyasal; genellikle bitkisel malzemeye püskürtülerek satılır.
Jenerik sınıflandırma
Tek tek maddeler yerine benzer kimyasal yapıdaki türevleri de kontrol altına alan düzenleme; sentetik kannabinoidlere 2015'te uygulandı.
Emanete alma (5188 md. 7/g)
Aramada çıkan suç teşkil eden veya delil olabilecek eşyayı, genel kolluğa derhal bildirme şartıyla alma yetkisi.

Sınavda önemli noktalar

  • Esrar kenevir bitkisinden elde edilir; Türkiye'de en sık kubar esrar görülür.
  • Eroin opioid (afyon türevi) grubundadır.
  • MDMA = ecstasy; MDMA, Captagon ve metamfetamin amfetamin tipi uyarıcılardır.
  • Bonzai sentetik kannabinoiddir; bitkisel görünmesi doğal olduğu anlamına gelmez.
  • TCK 188: imal ve ticaret; TCK 190: kullanımı kolaylaştırma; TCK 191: kullanmak için bulundurma ve kullanma.
  • Okul, yurt, hastane, kışla ve ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın umumi yerlerde ceza yarı oranında artar.
  • Görevli şüpheli maddeyi genel kolluğa derhal bildirme şartıyla emanete alır (5188 md. 7/g) ve teslim eder.

Sık karıştırılanlar

TCK 188 / TCK 191

188: satmak, vermek, nakletmek, depolamak gibi ticaret fiilleri; ceza on yıldan az olamaz.

191: kullanmak için satın almak, bulundurmak veya kullanmak; iki ila beş yıl ve beş yıllık erteleme.

Esrar / bonzai

Esrar: kenevir bitkisinden elde edilir; etkisi THC'den gelir.

Bonzai: THC'ye benzer etki gösterebilen tamamen sentetik kimyasalın bitkisel malzemeye püskürtülmesiyle yapılır.

Ecstasy / Captagon

Ecstasy: MDMA içermesi beklenen tablet; analizlerde başka maddeler de çıkabilir.

Captagon: aslen fenetilinli ilaçtı; bugünkü tabletler çoğunlukla amfetamin içeren sahte ürünlerdir.

Tanımak / tespit etmek

Tanımak: görevlinin maddenin türünden şüphelenip bildirmesi.

Tespit: maddenin ne olduğunun adli tahlille kesinleşmesi; görevlinin işi değildir.

Örnek senaryo

Çantada tablet paketi

AVM girişindeki X-ray kontrolünden sonra yapılan aramada bir ziyaretçinin çantasında çok sayıda renkli tablet bulunan poşet çıkıyor.

Görevli ne yapar?
Yapabilir
Poşeti açmadan ve içeriğine dokunmadan emanete almak, genel kolluğa hemen haber vermek, olayı amirine aktarmak.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Tabletlerin ne olduğunu tahmin edip kişiyi "satıcı" diye nitelendirmek, tabletleri koklamak veya tatmak, kişinin ifadesini almak.
Sonraki adım
Genel kolluğa eşyayı ve gördüklerini olduğu gibi aktarmak.

Bankta bırakılmış ot paketi

Site devriyesinde bir bankın altında, kuru ota benzeyen bir maddeyle dolu küçük paketler buluyorsunuz.

"Sadece bitki" deyip çöpe atılabilir mi?
Yapabilir
Yeri ve paketleri olduğu gibi korumak, genel kolluğa bildirmek; terk edilmiş eşya olarak teslim etmek.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Paketi açıp koklamak, çöpe atmak veya kendi kararıyla imha etmek.
Sonraki adım
Gelen ekibe paketlerin nerede ve nasıl bulunduğunu anlatmak.

Okul yakınındaki işyeri

Bir okulun hemen karşısındaki işyerinde görevlisiniz; dışarıda bir kişinin öğrencilere küçük paketler verdiğini görüyorsunuz.

Bu bilgi neden önemli?
Yapabilir
Gördüğünü genel kolluğa derhal bildirmek; kişinin eşkâlini ve yönünü not etmek.
Yapamaz (yazılı yetki yok)
Olayı kendi başına soruşturmak, kişiden ifade almak veya paketlerin içeriği hakkında kesin hüküm vermek.
Sonraki adım
Genel kolluk gelince gözlemlerini aktarmak.

Sınav ipucu: Madde sorularında önce grubu düşünün: bitkisel mi (esrar, eroin, kokain), sentetik uyarıcı mı (MDMA, Captagon, metamfetamin), yoksa yeni psikoaktif madde mi (bonzai)? Görevli sorularında ise cevap neredeyse her zaman "koru, bildir, teslim et" olur.

Kısa cevaplar

Bonzai nedir?
Bonzai, Türkiye'de sentetik kannabinoidlerin yaygın adıdır. Esrardaki THC'ye benzer etki gösterebilen tamamen sentetik kimyasallardır; genellikle bitkisel malzemeye püskürtülerek satılır. EGM'nin 2026 raporu bunları yeni psikoaktif maddeler arasında Türkiye'deki en önemli risk alanı sayar.
Ecstasy ile MDMA aynı şey mi?
Ecstasy, MDMA'nın yaygın adıdır; MDMA amfetamin tipi uyarıcılar grubunda sentetik bir uyarıcıdır. Ancak rapora göre ecstasy adıyla satılan tabletlerde metamfetamin, ketamin veya kokain gibi başka maddeler de çıkabilir.
Esrarın biçimleri nelerdir?
Rapor, Türkiye'de esrarın kubar, toz ve sıvı biçimleriyle karşılaşıldığını ve en sık kubar esrarın görüldüğünü belirtir. Esrar kenevir bitkisinden elde edilir.
TCK 191'e göre kullanmak için bulundurmanın cezası nedir?
İki yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK 191/1). Savcı beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler ve bu sürede en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır.
Özel güvenlik görevlisi uyuşturucu bulunca ne yapar?
Aramada çıkan, suç teşkil eden veya delil olabilecek eşyayı genel kolluğa derhal bildirmek şartıyla emanete alır (5188 md. 7/g), olay yerini ve delili korur (md. 7/j) ve genel kolluğa teslim eder (md. 9). Maddeyi tatmaz, koklamaz, ne olduğuna kendisi karar vermez.
Okul yakınında uyuşturucu satışının cezası neden ağırdır?
TCK 188/4-b'ye göre okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin sınırına iki yüz metreden yakın umumi yerlerde satış gibi fiiller işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Madde bir çocuğa verilir veya satılırsa ceza on beş yıldan az olamaz (188/3).

Mini tekrar

Cevabı önce kendiniz düşünün, sonra soruya dokunup kontrol edin.

  1. 1Esrar hangi bitkiden elde edilir?

    Cevap: Kenevir.

    2026 Türkiye Uyuşturucu Raporu, bölüm 2.1.2.

  2. 2Türkiye'de en sık görülen esrar biçimi hangisidir?

    Cevap: Kubar esrar.

    Rapor bunu üretimin daha kısa ve ucuz olmasına bağlar.

  3. 3Eroin hangi madde grubundadır?

    Cevap: Opioidler (afyon türevi).

    Rapor, bölüm 2.1.1.

  4. 4Bonzai hangi madde türüdür?

    Cevap: Sentetik kannabinoid.

    Rapor, bölüm 2.1.11.

  5. 5Metamfetamin en çok hangi biçimde görülür?

    Cevap: Kristal.

    Tablet ve sıvı biçimleri de vardır (rapor, bölüm 2.1.6).

  6. 6Uyuşturucu ticareti TCK'nın hangi maddesindedir?

    Cevap: 188.

    Kullanmak için bulundurma ise 191. maddededir.

  7. 7Okul çevresinde cezayı artıran mesafe kaç metredir?

    Cevap: 200 metre.

    TCK 188/4-b ve 191/10.

  8. 8Görevli aramada bulduğu uyuşturucuyu hangi şartla emanete alır?

    Cevap: Genel kolluğa derhal bildirmek şartıyla.

    5188 md. 7/g.

Şimdi kendinizi deneyin

10 soruluk Güvenlik tedbirleri testi: doğru cevabı hemen görürsünüz, yanlışlarınız kaydedilir ve sonuç ekranından bu derse geri dönebilirsiniz. Bilgi vermeden kullanabilirsiniz.

İlgili 10 Soruyu Çöz (Güvenlik Tedbirleri)

Sıradaki ders: Etkili İletişim. Bu dersin konu anlatımı henüz hazırlanmadı; soru bankasındaki iletişim testiyle çalışabilirsiniz. Konu testine geçin.

Birkaç konuyu bitirdiğinizde online deneme sınavıyla genel hazırlığınızı ölçebilirsiniz.

Soru bankasında bu derse ayrı bir konu testi yoktur; temel uyuşturucu madde bilgileri Güvenlik Tedbirleri testinin kapsamındadır. Testte bu notta işlenmeyen kontrol, devriye ve olay yeri soruları da çıkar.

İlgili ders: Güvenlik Tedbirleri. Arama, el koyma ve olay yerini koruma kurallarını bu notla birlikte tekrar edin.

Kaynaklar

Son güncelleme:

  • EGM Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığı, Temel Eğitim Programı — Uyuşturucu Madde Bilgileri. (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç
  • EGM Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, 2026 Türkiye Uyuşturucu Raporu — bölüm 1.3.2, 1.4.2, 2.1.1-2.1.7, 2.1.11, 2.4.2. (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç
  • Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, md. 188, 190, 191 (konsolide metin). (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç
  • Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr), 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, md. 7, 9 (konsolide metin). (erişim: 16.11.2026)Kaynağı aç

EGM Temel Eğitim Programında bu ders 2 saattir (yenilemede 1 saat). Bu not EGM Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığının 2026 Türkiye Uyuşturucu Raporu ile Türk Ceza Kanunu md. 188, 190, 191 ve 5188 sayılı Kanun md. 7 ve 9'a dayanır. Maddelerin vücuttaki etkileri, bağımlılık belirtileri, kullanıcıyı dış görünüşten tanıma ölçütleri ve saha test kitleri için doğrulanmış resmî metin bu notta kullanılmadı; bu konular derste işlenir. Yıllık yakalama sayıları her yıl değiştiği için yazılmadı. Bu not tıbbi veya hukuki danışmanlık yerine geçmez.